“Ze hoeven me ook niet aardig te vinden…”
Heb je deze onderwijsklassieker weleens gehoord?
Toch, een inzicht: leerlingen zijn éigenlijk net mensen… en mensen zijn sociale dieren die nu eenmaal beter gedijen in een omgeving die positief en vriendelijk is. Een dit schrijfsel een pleidooi voor de 'goede' relatie.
Die goede leerkracht-leerlingrelatie bestaat uit een combinatie van vriendelijkheid en duidelijkheid (‼️). Leerlingen ervaren de leerkracht als (emotioneel) nabij, aardig en geïnteresseerd, maar weten ook precies wat er verwacht wordt en welke regels gelden én dat daar ook daadwerkelijk naar gehandeld wordt. Onderwijsonderzoek laat keer op keer zien dat zo'n relatie tal van positieve effecten heeft voor zowel leerlingen als leerkrachten. Denk aan:
• hogere schoolprestaties
• hogere motivatie
• minder gedragsproblemen en juist meer pro-sociaal gedrag
• meer tevreden leerkrachten
• een minder ‘zware’ beleving van het leraarschap
Er zijn ook aanwijzingen voor kleine maar consistente effecten voor betere aandacht, zelfregulatie, planning en impulscontrole. Waarschijnlijk komt dit doordat een warme, voorspelbare relatie stress verlaagt en veiligheid biedt. Hierdoor gaat er minder cognitieve energie naar ‘op je hoede zijn’ en meer naar taakgericht denken en regulatie.
Bovendien heb je een sterke voorbeeldfunctie. Jouw negatieve interacties met een leerling (bijvoorbeeld herhaalde, onvriendelijke terechtwijzingen) kunnen doorwerken in hoe de rest van de klas die leerling ziet en behandelt. De manier waarop de leerkracht met een leerling omgaat, beïnvloedt daarmee de sociale positie van die leerling in de groep en dus ook de sfeer in de klas.
Wanneer de relatie met (een deel van) de klas onder druk staat, helpt het om bewust te investeren in contact (én in structuur). Enkele tips:
- Creëer bewuste momenten waarin leerlingen worden gezien. Denk aan korte één-op-één-interacties, oprechte interesse. Bij problematische relaties vinden bijna alle interacties plaats tijdens de les, over de les. Zoek dus ook vooral contact buiten de les. 💡 Wist je dat leerlingen ook buiten schooltijd bestaan? Vraag daar eens naar! Hobby's... interesses...
- Vermijd het schrappen van leuke activiteiten. Bij ‘moeilijke’ klassen worden juist de activiteiten die verbinden en plezier geven vaak geschrapt “totdat het gedrag goed is”. Dit werkt contraproductief. In groepen waar het schuurt, loont het juist om te investeren in positieve gezamenlijke ervaringen!
-Houd vol: het herstellen van een moeilijke relatie kost tijd. Dat komt omdat leerlingen het gedrag van de leerkracht interpreteren vanuit de bestaande (problematische) relatie. Vriendelijk gedrag wordt dan niet meteen als vriendelijk gelezen, maar door de oude bril van wantrouwen, irritatie of afstand. Doorzetten loont!
Kortom:
Een goede relatie met de klas (en individuele leerlingen) is onmisbaar. En eerlijk: het is voor velen de hoofdreden waarom wij ooit voor dit vak hebben gekozen, toch?
Enkele mooie bronnen hierover!
Een recente (2025) meta-analyse naar verschillende uitkomsten van leerkracht-leerlingrelaties: https://psycnet.apa.org/record/2025-79119-001
Over de invloed van de leerkracht op de 'sociale ecologie' in de klas: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0742051X15300135
Over het effect van goede relaties op het welbevinden van de leerkracht: https://link.springer.com/article/10.1007/s10648-011-9170-y